Jan Herman Zukertort

Jan Herman Zukertort

źródło: www.chesshistory.com

 

Jan Herman Zukertort

  • ur. 7 września 1842 w Lublinie
  • zm. 20 czerwca 1888 w Londynie (jako Johannes Zukertort)
  • szachista, publicysta i autor książek o tematyce szachowej

Urodził się w Lublinie. Ojciec pochodził z rodziny przybyłej z Anglii, był duchownym protestanckim, zajmował się akcją misyjną w środowiskach żydowskich. Matka, Warszawianka, z domu Krzyżanowska. Do szkoły podstawowej uczęszczał w Lublinie, a potem w Piotrkowie i tam rozpoczął naukę w gimnazjum. Tam też, w wieku 13 lat, zapoznał się z grą w szachy. Charakter pracy ojca powodował ciągłe zmiany miejsca zamieszkania. W 1855 wraz z rodzicami przeniósł się do Wrocławia kończąc tam gimnazjum, a następnie wydział lekarski na tamtejszym uniwersytecie. Zaprzyjaźnił się z Adolfem Anderssenem i został jego uczniem. Już wkrótce zyskał renomę drugiego, za swym mistrzem, szachisty w tym mieście. W 1862 przeniósł się z rodzicami do Poznania, aktywnie działając w miejscowym klubie szachowym. Jako lekarz brał udział w wojnie prusko-austriackiej w 1866. Został ranny i otrzymał odznaczenie za waleczność. Po wojnie zamieszkał w Berlinie, a Niemcy stały się jego drugą ojczyzną. Na uniwersytecie w Heidelbergu i Berlinie ukończył fakultety chemii i psychologii.

W latach 1867–1871 redagował razem z Wilhelmem Steinitzem czasopismo szachowe „Neue Berliner Schachzeitung”. W okresie berlińskim, zajęty pracą nad książkami szachowymi oraz dziennikarstwem i publicystyką polityczną, nie grał zbyt dużo w szachy. Brał udział w lokalnych turniejach w Akwizgranie w 1868 i w rok potem w Hamburgu (III miejsce). Na skutek nieporozumień z szachistami niemieckimi zlikwidował wydawanie pisma szachowego i opuścił Niemcy, osiedlając się na stałe w Londynie. W ten sposób Anglia, po Polsce i Niemczech, stała się jego trzecią ojczyzną (obywatelstwo uzyskał w 1878). W Anglii znalazł doskonałe warunki do pracy i rozwijania swych możliwości szachowych. Szybko dołączył do ekstraklasy mistrzowskiej, co potwierdził rezultatami na międzynarodowych turniejach.

W 1872 na wielkim turnieju w Londynie zajął III miejsce (za W.Steinitzem i J.W.Blackburne’em); 1876 Londyn – II, 1877 Lipsk – II-III (za A.Anderssenem), Kolonia – I, 1878 Paryż – I (po rozegraniu dodatkowego meczu z Szymonem Winawerem), 1881 Berlin – II, 1882 Wiedeń – IV-V (z G.H.Mackenzie, za W.Steinitzem, Sz.Winawerem i J.Masonem) i 1883 Londyn – I (największy sukces życiowy, uzyskał 22 pkt. na 26 możliwych, wyprzedzając o 3 pkt. W.Steinitza (jego zwycięska partia z Blackburne’em – zdobywcą III miejsca – została uznana za arcydzieło i jedno z najwspanialszych osiągnięć w dorobku światowej twórczości szachowej, jak to określił Steinitz). Owiany sławą odbył tournee szachowe po USA, Kanadzie i Europie.

Wygrał pojedynki m.in. z: A.Anderssenem (1871), De Vere (1874), W.N.Potterem (1875), mistrzem Francji S.Rosenthalem (1980), J.W.Blackburne’em (1881), A.G.Sellmannem (1884).

Po sukcesach w meczach i turniejach wyzwał na mecz Steinitza, którego uważano za nieoficjalnego mistrza świata. Mecz ten, potraktowany jako pierwsze oficjalne spotkanie o mistrzostwo świata, złożony z 20 partii, rozegrany został w 1886 w trzech miastach Stanów Zjednoczonych: Nowym Jorku, Saint Louis i Nowym Orleanie, i zakończył się zwycięstwem Steinitza wynikiem 12½ : 7½. Porażka, na którą złożył się również nie najlepszy stan zdrowia Zukertorta, spowodowała silną depresję psychiczną i nagłe pogorszenie stanu jego serca. Należy dodać, że od dłuższego czasu nadużywał opium i innych narkotyków, co nie mogło nie mieć wpływu na jego kondycję psychiczną i fizyczną. Ten spadek formy widoczny jest w dalszych wynikach turniejowych: 1886 Londyn – VII miejsce, Nottingham – III, 1887 Frankfurt nad Menem – XV, Londyn – IV, 1888 Londyn – VII. W 1887 przegrał mecz z Blackburne’em. W czasie rozgrywania partii szachów w klubie „Divan” 19 czerwca 1888 nastąpił wylew krwi do mózgu i po przewiezieniu do londyńskiego szpitala Charing Cross drugiego dnia zmarł.

Niewątpliwie należał do wybitniejszych indywidualności w historii szachów. Jego styl gry odznaczał się polotem i konsekwencją realizacji obranej strategii. Cechowała go znakomita pamięć: potrafił na wyrywki odtworzyć wszystkie rozegrane przez siebie partie, wiedząc także z kim były grane. Słynął z umiejętności gry „na ślepo” (osiągnął liczbę 16 granych naraz partii z wynikiem +12, –1, =3). Władał wieloma językami, w tym – poza ojczystym polskim, którym posługiwał się biegle do końca życia – rosyjskim, głównymi językami europejskimi, a także łaciną, hebrajskim, starogreckim, arabskim i sanskrytem. Wyróżniał się wszechstronnością zainteresowań. Grał dobrze na pianinie i przez pewien czas był krytykiem muzycznym. W czasie, gdy był zdrów, uprawiał fechtunek i sportowe strzelanie z broni małokalibrowej.

Był cenionym teoretykiem i pisarzem szachowym. Razem z J.Dufresne’em opracował Grosses Schach-Handbuch (Berlin 1862–1872, II wyd. 1873) oraz podręcznik Leitfaden des Schachspiels (Berlin 1869, dalsze liczne wydania w latach osiemdziesiątych oraz trzy wydania w przekładzie na jęz. rosyjski). Książka Theorie der Eroffungen (Teoria debiutów, Berlin 1870) jest jego fundamentalnym dziełem. Wydał też zbiór zadań szachowych Sammlung des auserlesensten Schachaufgaben (Berlin 1869). Jego artykuły, głównie z zakresu teorii otwarć, były drukowane w wielu szachowych czasopismach brytyjskich i w innych krajach. W okresie londyńskim wydawał i redagował czasopisma szachowe „The Westminster Papers” (1873–1876) oraz „The Chess Monthly” (1879–1888). Był członkiem honorowym Klubu Szachowego w Dreźnie oraz kilku klubów angielskich.

Tekst pochodzi z Encyklopedii „Szachy od A do Z”,
autorzy W.Litmanowicz i J.Giżycki, t. II, Warszawa 1987, s. 1363–1365

Sylwetce Jana Hermana Zukertorta poświęcona jest książka Cezarego W. Domańskiego i Tomasza Lissowskiego
„Arcymistrz z Lublina” (Wydawnictwo „Penelopa”, Warszawa 2002).


Strony internetowe:

 

Ta strona korzysta z plików cookies (ciasteczka). Pozostając na niej, wyrażasz zgodę na korzystanie z cookies. Więcej informacji

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close